Defensie-uitgaven
10 zaken in deze Kamerperiode. Over hoeveel geld naar defensie gaat, de NAVO-norm, 3,5% van het bbp.
Tijdlijn
Elk nummer verwijst naar hetzelfde voorstel in de lijst en stemtabel; zonder stemming staat het op de indieningsdatum.
Bron: open data Tweede Kamer
- 1Alternatieven voor defensiebelasting uiterlijk bij VoorjaarsnotaMotie · 26 feb 2026VerworpenVerworpen
- 2Defensie-uitgaven niet ten koste van zorg en AOWMotie · 26 feb 2026VerworpenVerworpen
- 3Inzicht in publiek geld naar Amerikaanse wapenindustrieMotie · 26 mei 2026VerworpenVerworpen
- 4Defensie-uitgaven niet verhogen tot Rekenkamer-onvolkomenheden zijn verholpenMotie · 9 jun 2026VerworpenVerworpen
- 5Geen verhoging Defensie-uitgaven totdat onvolkomenheden zijn verholpenMotie · 16 jun 2026VerworpenVerworpen
- 6Defensie- en veiligheidsmiddelen inzetten voor infrastructuurMotie · 2 jul 2026VerworpenVerworpen
- 7Onderuitputting Defensie reserveren voor militaire mobiliteitMotie · ingediend 8 okt 2026In behandelingIn behandeling
- 8Geen steun defensiebegroting zolang Israëlische wapens worden gekochtMotie · 13 okt 2026VerworpenVerworpen
- 9Onderuitputting Defensie bij voorrang reserveren voor militaire infrastructuurMotie · 13 okt 2026VerworpenVerworpen
- 10Financiële onderbouwing van defensiegerelateerde uitgaven bij begroting delenMotie · ingediend 30 okt 2026In behandelingIn behandeling
In één oogopslag
10 moties en wetsvoorstellen, waarvan 0 aangenomen.
De moties vragen verschillende dingen: 'voor' betekent steun voor wat díe motie vraagt.
| Fractie | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| D66 26 zetels | – | – | – | – | – | – | – | T | T | – |
| VVD 22 zetels | – | – | – | – | – | – | – | T | T | – |
| CDA 18 zetels | – | – | – | – | – | – | – | T | T | – |
| PRO 20 zetels | – | – | – | – | – | – | – | T | V | – |
| PVV 19 zetels | – | – | – | – | – | – | – | T | T | – |
| JA21 9 zetels | – | – | – | – | – | – | – | T | T | – |
| FVD 7 zetels | – | – | – | – | – | – | – | V | V | – |
| Groep Markuszower 7 zetels | – | – | – | – | – | – | – | T | V | – |
| BBB 3 zetels | – | – | – | – | – | – | – | T | V | – |
| ChristenUnie 3 zetels | – | – | – | – | – | – | – | T | V | – |
| DENK 3 zetels | – | – | – | – | – | – | – | V | T | – |
| PvdD 3 zetels | – | – | – | – | – | – | – | V | V | – |
| SGP 3 zetels | – | – | – | – | – | – | – | T | V | – |
| SP 3 zetels | – | – | – | – | – | – | – | V | T | – |
| 50PLUS 2 zetels | – | – | – | – | – | – | – | T | V | – |
| Keijzer 1 zetel | – | – | – | – | – | – | – | T | V | – |
| Volt 1 zetel | – | – | – | – | – | – | – | T | V | – |
V = voor, T = tegen, – = niet gestemd / bestond nog niet. Hoofdelijke stemmingen tonen aantallen voor en tegen. "Voor" betekent steun voor wat die motie vraagt. Twee moties over hetzelfde onderwerp kunnen tegengestelde dingen vragen.
GroenLinks-PvdA heet sinds 2026 PRO. Groep Markuszower is in 2026 afgesplitst van de PVV.
Wat beloofden de partijen?
Hieronder staat wat partijen in hun verkiezingsprogramma van 2025 schreven. Vergelijk het zelf met hoe ze stemden. Let op: tegen een motie stemmen kan ook betekenen dat een partij die motie te ver vond gaan of slecht geformuleerd vond.
D66
Wil minimaal 3,5% van het bbp aan defensie en 1,5% aan weerbaarheid uitgeven.
Citaat en pagina
“We komen de NAVO-afspraak na om minimaal 3,5% van het bbp aan defensie uit te geven en minimaal 1,5% van het bbp aan de kritieke infrastructuur, civiele paraatheid, veerkracht en het versterken van onze defensie-industrie.”
D66, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 78
Defensie-uitgaven mogen niet ten koste gaan van onderwijs en sociaal vangnet.
Citaat en pagina
“Veiligheid en defensie zijn cruciaal, maar mogen nooit ten koste gaan van de samenleving die we juist willen beschermen. Daarom gaat er geen euro minder naar het onderwijs en het sociale vangnet.”
D66, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 86
Wil ruimte in Europese begrotingsregels voor grote eenmalige uitgaven zoals defensie.
Citaat en pagina
“Europese begrotingsregels moeten landen vooruithelpen, niet klemzetten. Wie investeert in de toekomst, mag daarvoor ook beloond worden. En voor grote, eenmalige uitgaven moet ruimte zijn, zoals voor defensie of voor groene energie.”
D66, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 77
VVD
Wil defensie-uitgaven van 3,5% om de krijgsmacht te moderniseren.
Citaat en pagina
“Een investering van 3,5% is nodig om onze krijgsmacht te moderniseren en onze NAVO-verplichtingen na te komen; een eerlijke contributie is de logische en morele verplichting van elke bondgenoot.”
VVD, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 39
Wil de NAVO-norm van 3,5% als streefcijfer wettelijk vastleggen.
Citaat en pagina
“Om ons land en onze krijgsmacht de zekerheid voor de lange termijn te geven die zij verdient, leggen we de geldende NAVO-norm van 3,5% als streefcijfer ook vast in de wet. Stelt de NAVO een hogere norm, dan willen we dat de wettelijke verplichting ook weer verhoogd wordt.”
VVD, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 39
Wil defensie laten groeien naar 3,5% van de economie, betaald door elders minder uit te geven.
Citaat en pagina
“De VVD wil investeren in veiligheid en de defensie-uitgaven laten groeien naar 3,5% van onze economie. Dat betekent dat we op andere vlakken de spilzucht en het te hoge uitgavenniveau van de overheid tegengaan.”
VVD, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 73
Wil meer uitgeven aan defensie en minder aan ontwikkelingssamenwerking.
Citaat en pagina
“De VVD gaat mee met de huidige geopolitieke realiteit door te investeren in defensie en minder uit te geven aan ontwikkelingssamenwerking.”
VVD, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 43
CDA
Wil uiterlijk 2035 3,5% bbp aan defensie uitgeven, plus 1,5% voor gerelateerde doelen.
Citaat en pagina
“Nederland committeert zich aan de afspraken van de NAVO-capaciteitsdoelstellingen en de nieuwe NAVO-norm om uiterlijk in 2035 3,5 procent van het bbp uit te geven aan defensie. In de komende periode willen we de eerste stap naar 2030 zetten. Daarnaast geven we ook 1,5 procent van het bbp aan defensie-gerelateerde doelen uit.”
CDA, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 82
Wil ruimte op de begroting maken voor extra defensie-uitgaven met EU-begrotingsregels.
Citaat en pagina
“We maken ruimte op de begroting om de extra defensie-uitgaven te kunnen betalen, waarbij we gebruikmaken van de ruimere EU-begrotingsregels.”
CDA, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 82
Wil een vrijheidsbijdrage voor iedere Nederlander ter financiering van defensie.
Citaat en pagina
“Iedere Nederlander levert een vrijheidsbijdrage, want veiligheid is niet gratis.”
CDA, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 6
PRO
Gekozen op het programma van GroenLinks-PvdA; de fractie heet sinds 9 juni 2026 PRO.
Wil toegroeien naar 3,5% van het bbp aan defensie.
Citaat en pagina
“We houden ons aan de nieuwe NAVO-norm en groeien toe naar de afspraak om 3,5% van het bbp uit te geven aan defensie.”
GroenLinks-PvdA, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 30
Wil hogere defensie-uitgaven betalen met bijdrage van de rijksten, niet via bezuinigingen.
Citaat en pagina
“We betalen de hogere defensie-uitgaven niet met bezuinigen op zorg, onderwijs, sociale zekerheid en pensioenen. De hogere defensie-uitgaven betalen we door een eerlijke bijdrage te vragen van de rijkste Nederlanders.”
GroenLinks-PvdA, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 30
Wil dat de overheid medeaandeelhouder van defensiebedrijven wordt.
Citaat en pagina
“De overheid wordt medeaandeelhouder van defensiebedrijven, zodat de winsten terugvloeien naar de samenleving.”
GroenLinks-PvdA, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 30
Wil een verantwoord investeringsplan voor de opbouw van de krijgsmacht.
Citaat en pagina
“Voor het opbouwen van een sterke krijgsmacht zijn forse investeringen nodig en veel tijd. Daar moet een verantwoord investeringsplan voor komen.”
GroenLinks-PvdA, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 99
PVV
Wil de defensie-uitgaven stapsgewijs laten groeien, zonder genoemd bedrag.
Citaat en pagina
“Wij hebben de ambitie om de Defensie uitgaven te laten groeien, en zullen dit stapsgewijs vormgeven .”
PVV, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 31
JA21
Wil lineair groeien naar 3,5% plus 1,5% van het nationaal inkomen aan defensie in 2035.
Citaat en pagina
“Wij werken lineair toe naar 3,5% + 1,5% van het nationaal inkomen aan defensie(gerelateerde)-uitgaven in 2035.”
JA21, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 56
Wil niet-benutte defensiemiddelen onderbrengen in het Defensiematerieelbegrotingsfonds.
Citaat en pagina
“Jaarlijks niet-benutte middelen worden ondergebracht in het bestaande Defensiematerieelbegrotingsfonds, waarmee grote materiële investeringen mogelijk blijven zonder het jaarbudget te belasten.”
JA21, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 56
Steunt de NAVO-afspraak van 1,5% van het bbp voor cyberveiligheid en infrastructuur.
Citaat en pagina
“In NAVO-verband is daarom afgesproken dat 1,5% van het BBP moet worden geïnvesteerd in cyberveiligheid, kritieke infrastructuur en innovatie. JA21 staat achter deze afspraak en zet in op een stevige en centrale aanpak van deze investering onder één verantwoordelijk ministerie, met één vaste Kamercommissie, en onder scherpe toetsing op effectiviteit.”
JA21, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 20
FVD
Wil investeren in defensie naar eigen inzicht, niet volgens de NAVO-norm.
Citaat en pagina
“We investeren in onze krijgsmacht - niet volgens een opgelegde NA VO-norm, maar naar eigen inzicht, zodat Nederland weerbaar is en onze militairen beter worden beloond.”
FVD, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 74
Groep Markuszower
Gekozen op het programma van de PVV; op 20 januari 2026 afgesplitst van de PVV.
Wil de defensie-uitgaven stapsgewijs laten groeien, zonder genoemd bedrag.
Citaat en pagina
“Wij hebben de ambitie om de Defensie uitgaven te laten groeien, en zullen dit stapsgewijs vormgeven .”
PVV, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 31
BBB
Neemt het groeipad naar 3,5% bbp in 2035 als uitgangspunt, met ruim 6 miljard extra in 2030.
Citaat en pagina
“In dat kader is BBB bereid om het door het CPB geschetste ingroeipad naar 3,5% BBP in 2035 als uitgangspunt te nemen, waarbij we ons in de komende kabinetsperiode conformeren aan een structurele intensivering van ruim zes miljard euro in 2030.”
BBB, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 87
Legt zich nog niet vast op 3,5% bbp in 2035.
Citaat en pagina
“Maar: BBB legt zich nu nog niet vast op het bereiken van 3,5% BBP en ruim 19,3 miljard euro in 2035.”
BBB, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 87
Wil dat hogere defensie-uitgaven niet ten koste gaan van AOW, zorg, mkb en platteland.
Citaat en pagina
“Tegelijk willen we dat dit niet ten koste gaat van belangrijke zaken zoals de AOW, betaalbare zorg, het mkb en een leefbaar platteland.”
BBB, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 13
ChristenUnie
Wil in 2035 3,5% bbp aan defensie uitgeven, plus 1,5% aan verwante infrastructuur.
Citaat en pagina
“We investeren de komende jaren fors in defensie om te kunnen voldoen aan de NAVO-norm om in 2035 3,5% van ons BBP uit te geven aan defensie en daarnaast 1,5% aan bijvoorbeeld infrastructuur die ook defensie ten goede komt.”
ChristenUnie, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 19
Wil 1% vermogensbelasting boven 1 miljoen euro, mede vanwege defensie-investeringen.
Citaat en pagina
“In het licht van de grote investeringen die nodig zijn in defensie, vragen we van de grootste vermogens een extra bijdrage met een vermogensbelasting van 1% op vermogens boven de 1 miljoen euro.”
ChristenUnie, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 12
DENK
Verzet zich tegen extra defensie-uitgaven; huidige uitgaven zijn volgens DENK voldoende.
Citaat en pagina
“DENK verzet zich tegen de extra miljardenuitgaven onder druk van NAVObaas Mark Rutte en President Donald Trump. DENK vindt de huidige defensieuitgaven voldoende en wijst op de enorme militaire overmacht van de NAVO die niet nog verder uitgebreid hoeft te worden.”
DENK, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 50
Steunt geen miljardeninvesteringen in defensie zonder aantoonbare noodzaak.
Citaat en pagina
“Miljardeninvesteringen zonder aantoonbare noodzaak steunen wij niet. Wij willen geen wapenwedloop.”
DENK, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 50
PvdD
Steunt geen vaste NAVO-norm of wettelijke defensienorm; uitgaven moeten onderbouwd zijn.
Citaat en pagina
“Nederland steunt geen specifieke NAVO-norm en geen wettelijke verankering van een defensienorm. Elke uitgave voor defensie wordt bepaald op basis van goede onderbouwing. Uitgaven gaan niet ten koste van klimaat, natuur, sociale zekerheid, zorg en onderwijs.”
PvdD, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 125
Doet niet mee aan de NAVO-norm en wil geen blanco cheque voor defensie.
Citaat en pagina
“De NAVO-norm wordt gedicteerd door Trump: daar doen wij niet aan mee. We wegen zorgvuldig af wat nodig is op basis van goed onderbouwde plannen. Géén blanco cheque voor defensie.”
PvdD, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 125
Wil extra investeren in Europese defensie, kritisch op noodzaak.
Citaat en pagina
“Nederland en Europa investeren extra in de eigen Europese defensie. Daarbij kijken we steeds kritisch welke investeringen echt nodig zijn om onszelf te kunnen verdedigen en zo snel mogelijk onafhankelijk te worden van de VS.”
PvdD, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 125
Wil de wapenindustrie maximaal belasten via een windfall tax of solidariteitsbijdrage.
Citaat en pagina
“De wapenindustrie wordt maximaal belast. Er komt een windfall tax of solidariteitsbijdrage waarbij de winsten van de wapenindustrie ten goede komen aan de samenleving.”
PvdD, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 125
SGP
Wil in 2035 5% van het bbp aan defensie besteden, waarvan 1,5% weerbaarheid.
Citaat en pagina
“De SGP wil gaan voldoen aan de nieuwe NAVO-norm voor defensie-uitgaven. In 2035 besteedt Nederland 5% van het BBP aan onze Defensie, waarbij 1,5% wordt besteed aan bredere investeringen in maatschappelijke weerbaarheid en infrastructuur.”
SGP, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 23
Wil dat EU-lidstaten voldoende in defensie investeren, zonder gezamenlijke leningen.
Citaat en pagina
“EU-lidstaten moeten voldoende investeren in Defensie. Er wordt niet gezamenlijk geleend voor Defensieinvesteringen.”
SGP, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 24
Noemt investeringen in Defensie de belangrijkste financiële uitdaging.
Citaat en pagina
“Met stip op één de broodnodige investeringen in Defensie.”
SGP, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 63
SP
Wijst de nieuwe NAVO-norm van 5 procent voor defensie-uitgaven af.
Citaat en pagina
“Een partij die het belang van mensen dient gaat nooit akkoord met deze afbraaknorm.”
SP, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 22
Wil een stop op militarisering en wapenwedloop.
Citaat en pagina
“Dat vraagt om een stop op de steeds verdergaande militarisering en wapenwedloop.”
SP, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 5
50PLUS
Wil de defensie-uitgaven uitbreiden volgens de NAVO-afspraken.
Citaat en pagina
“Uitbreiding van de defensie-uitgaven in lijn met de afspraken in NAVO-verband.”
50PLUS, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 26
Keijzer
Mona Keijzer is gekozen op het programma van BBB; op 23 februari 2026 afgesplitst.
Neemt het groeipad naar 3,5% bbp in 2035 als uitgangspunt, met ruim 6 miljard extra in 2030.
Citaat en pagina
“In dat kader is BBB bereid om het door het CPB geschetste ingroeipad naar 3,5% BBP in 2035 als uitgangspunt te nemen, waarbij we ons in de komende kabinetsperiode conformeren aan een structurele intensivering van ruim zes miljard euro in 2030.”
BBB, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 87
Legt zich nog niet vast op 3,5% bbp in 2035.
Citaat en pagina
“Maar: BBB legt zich nu nog niet vast op het bereiken van 3,5% BBP en ruim 19,3 miljard euro in 2035.”
BBB, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 87
Wil dat hogere defensie-uitgaven niet ten koste gaan van AOW, zorg, mkb en platteland.
Citaat en pagina
“Tegelijk willen we dat dit niet ten koste gaat van belangrijke zaken zoals de AOW, betaalbare zorg, het mkb en een leefbaar platteland.”
BBB, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 13
Volt
Wil in 2035 de NAVO-norm van 3,5% van het bbp bereiken.
Citaat en pagina
“Met € 13 miljard extra aan EU-afdrachten bereiken we in 2035 de NAVO-norm van 3,5% van het bbp.”
Volt, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 158
Wil defensie-uitbreiding via eurobonds financieren; uitgaven boven 2% bbp naar Europese projecten.
Citaat en pagina
“De uitbreiding binnen defensie wordt gezamenlijk gefinancierd met eurobonds. Uitgaven boven de 2% van het bruto binnenlandse product (bbp) worden gericht op gezamenlijke Europese projecten.”
Volt, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 117
Wil defensie tot 2030 deels nationaal financieren, daarna volledig via de EU.
Citaat en pagina
“Volgens onze CPB-doorrekening investeren we tot 2030 deels nationaal en daarna volledig via de EU.”
Volt, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 158
Wil 5% van de defensie-uitgaven besteden aan onderzoek en ontwikkeling.
Citaat en pagina
“5% van de defensie-uitgaven gaat naar R&D.”
Volt, verkiezingsprogramma Tweede Kamerverkiezing 2025, p. 158
Citaten letterlijk uit het verkiezingsprogramma; samenvattingen door Solon. Lees altijd ook het programma zelf.
Bron: open data Tweede Kamer.